1-6-3- قلمرو موضوعی تحقیق …………………………………………………………………………………………………………7
1-7- متغیرهای تحقیق و شاخص های اندازه گیری آن ها ……………………………………………………………………..7
1-7-1- متغیروابسته ………………………………………………………………………………………………………………………….7
1-7-2- متغیرمستقل …………………………………………………………………………………………………………………………8
1-7-3- متغیر کنترل ………………………………………………………………………………………………………………………11
1-8- بیان مدل تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………..12
1-9- تعریف واژه های کلیدی ………………………………………………………………………………………………………….14
1-10- جنبه های جدید و نوآوری تحقیق ………………………………………………………………………………………….17
1-11- کاربرد نتایج تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………17
1-12- ساختار کلی تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………17
فصل دوم : مبانی و پیشینه تحقیق
2-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………19
2-2- تعریف سرمایه فکری ……………………………………………………………………………………………………………..19
2-3- سیر تاریخی توسعه مفهوم و کاربرد سرمایه فکری ………………………………………………………………………22
2-4- دلایل اندازه گیری سرمایه فکری ………………………………………………………………………………………………25
2-5- اجزای سرمایه فکری ………………………………………………………………………………………………………………26
2-5-1- سرمایه انسانی ……………………………………………………………………………………………………………………27
2-5-2- سرمایه ساختاری ………………………………………………………………………………………………………………..28
2-5-3- سرمایه مشتری (سرمایه بازار ) …………………………………………………………………………………………….28
2-5-4- سرمایه نوآوری ………………………………………………………………………………………………………………….29
2-6- روش های اندازه گیری سرمایه فکری ………………………………………………………………………………………29
2-6-1- کیوی توبین ……………………………………………………………………………………………………………………….29
2-6-2- حسابداری منابع انسانی ………………………………………………………………………………………………………30
2-6-3- ترازنامه نامرئی …………………………………………………………………………………………………………………..30
2-6-4- کارت ارزیابی متوازن ………………………………………………………………………………………………………….31
2-6-5- سرمایه فکری مستقیم …………………………………………………………………………………………………………32
2-6-6- جهت یابی اسکاندیا ……………………………………………………………………………………………………………32
2-6-7- حسابداری و هزینه یابی منابع انسانی ……………………………………………………………………………………33
2-6-8- کارگزار تکنولوژی ……………………………………………………………………………………………………………..33
2-6-9- کنترل دارایی نامشهود …………………………………………………………………………………………………………34
2-6-10- ارزش افزوده اقتصادی ………………………………………………………………………………………………………34
2-6-11- ارزش بازار به دفتر …………………………………………………………………………………………………………..35
2-6-12- ارزش نامشهود محاسبه شده ……………………………………………………………………………………………..36
2-6-13- جستجوگر ارزش ……………………………………………………………………………………………………………..37
2-6-14- نتایج امتیازی زنجیره ارزش ……………………………………………………………………………………………….37
2-7- فرمول های محاسباتی و روش های کمی جهت محاسبه ارزش سرمایه های فکری ………………………..38
2-8- طبقه بندی روش های اندازه گیری سرمایه فکری ……………………………………………………………………….39
2-8-1- طبقه اول : روش های سرمایه فکری مستقیم ………………………………………………………………………….39
2-8-2- طبقه دوم : روش های سرمایه گذاری بازار ……………………………………………………………………………40
2-8-3- طبقه سوم : روش های بازگشت روی دارایی ها …………………………………………………………………….40
2-8-4- طبقه چهارم : روش های کارت امتیازی ………………………………………………………………………………..40
2-9- زنجیره ارزش ………………………………………………………………………………………………………………………..40
2-9-1- فعالیت های اصلی زنجیره ارزش ………………………………………………………………………………………….41
2-9-2- فعالیت های پشتیبانی زنجیره ارزش …………………………………………………………………………………….42
2-10- مدیریت دانش ……………………………………………………………………………………………………………………..44
2-11- زمینه های پدیداری مدیریت دانش …………………………………………………………………………………………45
2-12- انواع دانش ………………………………………………………………………………………………………………………….45
2-13- مفهوم مدیریت دانش ……………………………………………………………………………………………………………46
2-14- مدیریت موفق سرمایه فکری ………………………………………………………………………………………………….47
2-15- الگوی ارزش افزوده اقتصادی ………………………………………………………………………………………………..48
2-16- آشفتگی مالی ……………………………………………………………………………………………………………………….49
2-17- علل مشکلات مالی ………………………………………………………………………………………………………………51
2-18- میزان ناکامی ها و شکست های تجاری …………………………………………………………………………………..52
2-19- هزینه آشفتگی مالی ………………………………………………………………………………………………………………53
2-20- آشفتگی مالی و منابع نقدی نگهداری شده ……………………………………………………………………………….54
2-21- مدل آلتمن برای پیش بینی آشفتگی مالی …………………………………………………………………………………55
2-22- پیشینه تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………….59
2-22-1- سرمایه فکری ………………………………………………………………………………………………………………….59
2-22-1-1- پیشینه تحقیق خارجی …………………………………………………………………………………………………..59
2-22-1-2- پیشینه تحقیق داخلی …………………………………………………………………………………………………….63
2-22-2- آشفتگی مالی………………… ………………………………………………………………………………………………..66
2-22-2-1- پیشینه تحقیق خارجی …………………………………………………………………………………………………..66
2-22-2-2- پیشینه تحقیق داخلی …………………………………………………………………………………………………….68
2-23- مقایسه تحقیق با تحقیقات داخلی و خارجی صورت گرفته ………………………………………………………..72

فصل سوم : روش تحقیق
3-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………74
3-2- فرضیه تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………..74
3-3- فرضیه های مربوط به تحقیق ……………………………………………………………………………………………………75
3-4- قلمرو زمانی، مکانی و موضوعی تحقیق …………………………………………………………………………………….76
3-4-1- قلمرو زمانی ………………………………………………………………………………………………………………………76
3-4-2- قلمرو مکانی ……………………………………………………………………………………………………………………..76
3-4-3- قلمرو موضوعی تحقیق ……………………………………………………………………………………………………….76
3-5- روش و ابزار گردآوری داده ها …………………………………………………………………………………………………76
3-6- جامعه آماری …………………………………………………………………………………………………………………………77
3-7- روش تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………….78
3-8- متغیرهای تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………….79
3-8-1- متغیر وابسته ………………………………………………………………………………………………………………………79
3-8-2- متغیر مستقل ………………………………………………………………………………………………………………………80
3-8-3- متغیر های کنترلی تحقیق …………………………………………………………………………………………………….82
3-9- بیان مدل تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………..83
3-10- آمار توصیفی ……………………………………………………………………………………………………………………….85
3-11- آزمون های پیش فرض رگرسیون …………………………………………………………………………………………..85
3-11-1- آزمون نرمال بودن …………………………………………………………………………………………………………….85
3-11-2- آزمون معنادار بودن …………………………………………………………………………………………………………..86
3-11-2-1- آزمون معنادار بودن رگرسیون ………………………………………………………………………………………..86
3-11-2-2- آزمون معنادار بودن ضرایب …………………………………………………………………………………………..87
3-11-3- آزمون دوربین ـ واتسون ……………………………………………………………………………………………………87
3-11-4- نمودارهای پراکنش باقیمانده در مقابل مقادیر برآورد شده ……………………………………………………..88
3-11-5- آزمون هم خطی ……………………………………………………………………………………………………………….88
3-12- مراحل آزمون فرضیه های آماری ……………………………………………………………………………………………89
3-13- خلاصه فصل ……………………………………………………………………………………………………………………….89
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل آماری
4-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………91
4-2- آمار توصیفی متغیرهای تحقیق …………………………………………………………………………………………………91
4-3- آزمون های پیش فرض رگرسیون …………………………………………………………………………………………….96
4-3-1- آزمون نرمال بودن توزیع متغیر وابسته …………………………………………………………………………………..97
4-3-2- آزمون نرمال بودن خطاها …………………………………………………………………………………………………….99
4-3-3- آزمون هم خطی ……………………………………………………………………………………………………………….104
4-3-4- نمودارهای پراکنش …………………………………………………………………………………………………………..104
4-4- تجزیه و تحلیل مدل های تحقیق ……………………………………………………………………………………………107
4-4-1- آزمون فرضیه اصلی تحقیق ………………………………………………………………………………………………..108
4-4-2- آزمون فرضیه های فرعی تحقیق …………………………………………………………………………………………114
4-4-2-1- آزمون فرضیه فرعی اول ………………………………………………………………………………………………..114
4-4-2-2- آزمون فرضیه فرعی دوم ……………………………………………………………………………………………….119
4-4-2-3- آزمون فرضیه فرعی سوم ………………………………………………………………………………………………124
4-5- تحلیل نتایج ضریب همبستگی ……………………………………………………………………………………………….128
4-5-1- نتایج همبستگی بین سرمایه فکری و آشفتگی مالی ……………………………………………………………….129
4-5-2- نتایج همبستگی بین سرمایه ساختاری و آشفتگی مالی …………………………………………………………..131
4-5-3- نتایج همبستگی بین سرمایه انسانی و آشفتگی مالی ………………………………………………………………133
4-5-4- نتایج همبستگی بین سرمایه مشتری و آشفتگی مالی ……………………………………………………………..135
4-6- آزمون های تکمیلی تحقیق …………………………………………………………………………………………………….137
4-6-1- مقایسه میانگین سرمایه فکری (VAIC) در بین گروه های مختلف ……………………………………….142
4-6-2- مقایسه میانگین سرمایه مشتری( CEE) در بین گروه های مختلف …………………………………………143
4-6-3- مقایسه میانگین سرمایه انسانی ( HCE) در بین گروه های مختلف ………………………………………..144
4-6-4- مقایسه میانگین سرمایه ساختاری (SCE) در بین گروه های مختلف ……………………………………..145
4-7- نتیجه گیری …………………………………………………………………………………………………………………………147
شماره فرضیه ………………………………………………………………………………………………………………………………..147
شرح ……………………………………………………………………………………………………………………………………………147
نتیجه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………147
فرضیه اصلی …………………………………………………………………………………………………………………………………147
تأیید فرضیه ………………………………………………………………………………………………………………………………….147
فرضیه فرعی اول …………………………………………………………………………………………………………………………..147
رد فرضیه ……………………………………………………………………………………………………………………………………..147
فرضیه فرعی دوم …………………………………………………………………………………………………………………………..147
تأیید فرضیه ………………………………………………………………………………………………………………………………….147
فرضیه فرعی سوم ………………………………………………………………………………………………………………………….147
تأیید فرضیه ………………………………………………………………………………………………………………………………….147
فصل پنجم : خلاصه ، نتیجه گیری و پیشنهادها
5-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………149
5-2- نتایج آزمون فرضیه های تحقیق ……………………………………………………………………………………………..150
5-2-1- بررسی فرضیه اصلی تحقیق ……………………………………………………………………………………………….150
5-2-2- بررسی فرضیه فرعی اول …………………………………………………………………………………………………..150
5-2-3- بررسی فرضیه فرعی دوم …………………………………………………………………………………………………..151
5-2-4- بررسی فرضیه فرعی سوم ………………………………………………………………………………………………….151
5-3- تفسیر نتایج …………………………………………………………………………………………………………………………152
5-4- محدودیت های تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….155
5-5- پیشنهادات تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………155
5-5-1- پیشنهادات به استفاده کنندگان از نتایج تحقیق ………………………………………………………………………155
5-5-2- پیشنهادات برای تحقیقات آتی ……………………………………………………………………………………………158
5-6- خلاصه فصل ……………………………………………………………………………………………………………………….159
منابع ومأخذ
الف) منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………………….160
ب) منابع انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………………163
فهرست اشکال و جداول
عناوین صفحه
نگاره 2-1- سیرتکامل وتحول تاریخی سرمایه فکری …………………………………………………………………………..24
نگاره 2-2- مدل زنجیره ارزش پورتر ………………………………………………………………………………………………..41
جدول3-1- تعداد شرکت های حاضر در تحقیق …………………………………………………………………………………78
جدول4-1- آماره های توصیفی ………………………………………………………………………………………………………..92
جدول4-2- آمار توصیفی متغیرهای تحقیق به تفکیک وضعیت آشفتگی مالی شرکت ها …………………………..95
جدول4-3- بررسی نرمال بودن متغیر آشفتگی مالی …………………………………………………………………………… 98
جدول 4-4- توزیع خطاها در مدل اول تحقیق …………………………………………………………………………………100
جدول 4-5- توزیع خطاها در مدل دوم تحقیق …………………………………………………………………………………101
جدول 4-6- توزیع خطاها در مدل سوم تحقیق ………………………………………………………………………………..102
جدول 4-7- تزیع خطاها در مدل چهارم تحقیق ……………………………………………………………………………….103
جدول4-8- خلاصه نتایج مدل اصلی ………………………………………………………………………………………………109
جدول4-9- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون …………………………………………………………………………………….109
جدول4-10- ضرایب مدل اصلی ……………………………………………………………………………………………………111
جدول4-11- خلاصه نتایج مدل فرضیه فرعی اول …………………………………………………………………………….115
جدول4-12- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون …………………………………………………………………………………..115
جدول4-13- ضرایب مدل فرضیه فرعی اول ……………………………………………………………………………………116
جدول4-14- خلاصه نتایج مدل فرضیه فرعی دوم ……………………………………………………………………………119
جدول4-15- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون …………………………………………………………………………………..120
جدول4-16- ضرایب مدل فرضیه فرعی دوم ……………………………………………………………………………………121
جدول4-17- خلاصه نتایج مدل فرضیه فرعی سوم …………………………………………………………………………..124
جدول4-18- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون …………………………………………………………………………………. 125
جدول4-19- ضرایب مدل فرضیه فرعی سوم …………………………………………………………………………………..126
جدول4-20- ضرایب همبستگی پیرسون سرمایه فکری و آشفتگی مالی ……………………………………………….130
جدول4-21- ضرایب همبستگی پیرسون سرمایه ساختاری و آشفتگی مالی ………………………………………….132
جدول4-22- ضرایب همبستگی پیرسون سرمایه انسانی و آشفتگی مالی …………………………………………….134
جدول4-23- ضرایب همبستگی پیرسون سرمایه مشتری و آشفتگی مالی………………………………………………136
جدول4-24- نتیجه تقسیم بندی شرکت های نمونه به گروه های سه گانه…………………………………………… 138
جدول4-25- نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس …………………………………………………………………………139
جدول4-26- بررسی میانگین متغیرهای سرمایه فکری،سرمایه مشتری،سرمایه انسانی وسرمایه ساختاری درمیان گروه های سه گانه …………………………………………………………………………………………………………………………141
جدول4-27- خلاصه نتایج فرضیه های تحقیق …………………………………………………………………………………147
چکیده:

این مقاله به بررسی تأثیر سرمایه فکری بر احتمال وقوع آشفتگی مالی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی 1386- 1390میپردازد. در این راستا به منظور اندازهگیری سرمایه فکری از شاخص پالیک و برای اندازهگیری آشفتگی مالی از مدل مدل آلتمن بهره گرفته شده است. در این پژوهش از الگوهای رگرسیون لوجستیک و تحلیل واریانس یکطرفه برای تجزیه و تحلیل فرضیات تحقیق بهره گرفته شد. با توجه به نتایج تحقیق، میتوان گفت رابطه معکوس و معناداری بین سرمایه فکری و سطح آشفتگی مالی شرکتها وجود دارد.که شرکتهایی که از سطح بیشتری از کنترل و تمرکز روی داراییهای نامشهود خود برخوردارند به نسبت شرکتهایی که نسبت به این داراییها و بطور اخص سرمایههای فکری بیتوجهاند، دارای عملکرد و بازگشت سرمایه بهتر و نوسان قیمت سهام این شرکتها کمتر بوده است و شرکتهایی که عملکرد مطلوبتری داشته باشند و دچار نوسان کمتری در قیمت سهام خود شوند؛ سرمایهگذاران و اعتباردهندگان نیز نسبت به آن شرکت نظر مساعدتری داشته باشند و شرکت از صرف هزینههای بیشتر در رقابت با سایر شرکتهای مشابه بینیاز شود و با هزینه کمتر اعتبار و وام دریافت میکنند و طبیعتاً احتمال وقوع آشفتگی مالی در این شرکتها به مراتب کاهش مییابد.
واژگان کلیدی: سرمایه فکری، آشفتگی مالی، مدل آلتمن، مدل پالیک
فصل اول:
کلیات تحقیق
1-1- مقدمه
در این فصل از تحقیق به بیان مشکل تحقیق، اهمیت و ضرورت تحقیق، اهداف تحقیق، پرسش و فرضیههای تحقیق و تعریف عملیاتی واژههای مورد استفاده در تحقیق میپردازیم. همچنین پس از معرفی متغیرهای مورد استفاده در تحقیق مدلهای رگرسیونی مورد استفاده در تحقیق نیز ارائه میگردد و در پایان فصل محتوای فصل
های بعدی تحقیق نیز ارائه میگردد.
1-2- تعریف و بیان مسأله تحقیق
سرمایه فکری یک سازمان داراییها و منابع ذهنی و نامشهودی است که سازمان با برگرداندن آنها به فرآیندهای جدید، کالا و خدمات به خلق ارزش میپردازد. در گذشته از هر صد دلار سرمایهگذاری در سهام شرکتهای تولیدی آمریکا، درصد زیادی از این سرمایهگذاری صرف داراییهای مشهود میشد و داراییهای مشهود سهم عظیمی از ارزش بازار شرکتها را در بر میگرفتند. اما در چند سال اخیر، درصد زیادی از ارزش بازار شرکت را سرمایههای فکری تشکیل میدهد. این افزایش نسبت داراییهای نامشهود به کل ارزش بازار شرکتها، اهمیت توجه به سرمایه فکری را نشان میدهد (چنگ، لین، هسیآو و لی1، 2008).
از سوی دیگر، آشفتگی مالی و در نهایت ورشکستگی، زیانهای سنگینی را برای سهامداران، مدیران، شرکتها و اقتصاد کشور ایجاد میکند. نتایج تحقیقات نشان داده است که شرکتهایی که از سطح کمتری از کنترل و تمرکز روی داراییهای نامشهود خود برخوردارند در مقابل شرکتهایی که نسبت به این داراییها و بطور اخص سرمایههای فکری توجه کافی میکنند، دارای عملکرد و بازگشت سرمایه ضعیفتری هستند و نوسان قیمت سهام این شرکتها بیشتر بوده است و احتمال وقوع آشفتگی مالی در این شرکتها بیشتر است (برامهندکار، اریکسون، اپلبی2، 2007). داراییهای فکری سازمان مهمترین بخش دانش سازمانی است و نیاز به شناخت و اندازهگیری دارد. داراییها در تعیین جایگاه یک شرکت در عرصه بینالمللی و در تعیین ارزش شرکت بسیار مؤثر هستند. داراییهای نامشهود هر شرکت بطور موجز عبارتند از: نام تجاری شرکت، مشتریان وفادار شرکت، کارکنان راضی، کارکنان خلاق، فرهنگ سازمانی منعطف و پویا، مدیران کارآمد و لایق، جو ریسک پذیری سازمان، تصور خوب از شرکت در نزد مشتریان. برای مثال ارزش مارک تجاری کوکا کولا چندین برابر کل ارزش داراییهای این شرکت است. این دسته داراییها در ایجاد مزیت رقابتی بلندمدت برای شرکتها نقش بسزایی دارند. شرکتهایی که بتوانند این داراییهایشان را به خوبی تشخیص دهند و آنها را مدیریت کنند، نسبت به رقبایشان از عملکرد بهتری برخوردار خواهند بود. به عبارت دیگر مدیریت صحیح این داراییها در موفقیت شرکتهایی که در دنیای پر رقابت امروزه فعالیت می کنند نقش انکارناپذیری دارد. سرمایه فکری مبحثی است که به مدیریت و اداره این دارایی ها می پردازد (مار و اسچیوما، 2004). مدیریت سرمایه فکری برای موفقیت بلندمدت یک شرکت بسیار مهم تشخیص داده شده است و بر احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکت مؤثر است (برنان و کونل، 2000). به طور خلاصه میتوان بیان نمود که این تحقیق به دنبال بررسی ارتباط بین سرمایه فکری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکت خواهد بود و نتایج این تحقیق میتواند دلیلی برای اثبات این مشکل باشد که کمبود سرمایه فکری در شرکت احتمال وقوع آشفتگی مالی را افزایش میدهد.
1-3- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
تحلیلگران، سرمایهگذاران و سایر استفادهکنندگان، صورتهای مالی را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهند و بر مبنای آن، تصمیمگیری نسبت به خرید و یا فروش سهام صورت میپذیرد. اما یکی از اجزایی که در این تحلیلها کمتر مورد توجه قرار میگیرد، اطلاعات مربوط به داراییهای نامشهود و به طور خاص سرمایه فکری میباشد. غالباً در تحلیل صورتهای مالی نسبتهایی به کار گرفته میشود که بعد معنوی سازمان را نادیده میگیرند. از طرف دیگر، سرمایه فکری نیروی محرکه اصلی و پایدار عملکرد سازمانی است که بهتر از هر چیزی ارزش واقعی سازمان را منعکس میکند (چهارباغی و کریپس3، 2006) و سرمایه غیرمادی بیش از سرمایه مادی ارزش ایجاد میکند (زرنلر و هاسیلوقلو و سزگین4، 2008). بنابراین میتوان این طور بیان نمود که شرکتهایی که به موضوع سرمایه فکری بیتوجه هستند به احتمال بیشتری در آشفتگی مالی و در نهایت ورشکستگی گرفتار میشوند. همانطور که در قسمت قبلی گفته شد در بسیاری از شرکتها مثل کوکا کولا ارزش نام تجاری این شرکت به مراتب بیشتر از مجموع داراییهای فیزیکی آن است. از این رو مسأله سرمایه فکری (از جمله برند و نام تجاری و …) موضوع با اهمیتی است. در صورت توجه شرکتها به این موضوع عملکرد بلندمدت شرکت بهبود مییابد و تمام گروههای ذینفع از وضع مطلوب یک شرکت مثل سهامداران، مدیران، اعتباردهندگان و … از مزایای آن بهرهمند میشوند. در صورت عدم توجه شرکت به این موضوع زمینه بروز مشکلات اقتصادی در شرکت فراهم میشود و بر منافع کلیه گروههای فوق تأثیر معکوس خواهد گذاشت. انجام تحقیق فوق میتواند تلنگری برای شرکتها در مورد اهمیت موضوع سرمایه فکری باشد.
همچنین به تدوینکنندگان استانداردهای حسابداری نیز میتواند این پیام را بدهد که در تدوین استانداردهای حسابداری به بعد معنوی سازمان که کمتر مورد توجه قرار گرفته است بیشتر توجه نمایند. در صورت عدم انجام این تحقیق و بیتوجهی تحلیلگران به موضوع سرمایه فکری و تأثیر آن بر احتمال وقوع آشفتگی مالی و استفاده نکردن از متغیر سرمایه فکری در پیشبینی احتمال وقوع آشفتگی مالی، زمینه وقوع اشتباه در تحلیلهای تحلیلگران ایجاد میشود.
1-4- اهداف پژوهش
هدف اصلی، بررسی رابطه سرمایههای فکری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است.
اهداف فرعی
1- بررسی رابطه سرمایه ساختاری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.
2- بررسی رابطه سرمایه انسانی و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.
3- بررسی رابطه سرمایه مشتری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.
1-5- پرسشها و فرضیههای تحقیق
1-5-1- پرسشهای تحقیق
1-5-1-1- پرسش اصلی تحقیق
آیا رابطه معناداری بین سرمایه فکری و میزان آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد؟
1-5-1-2- پرسشهای فرعی تحقیق
1- آیا رابطه معناداری بین سرمایه ساختاری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد؟
2- آیا رابطه معناداری بین سرمایه انسانی و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد؟
3- آیا رابطه معناداری بین سرمایه مشتری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد؟
1-5-2- فرضیههای تحقیق
1-5-2-1- فرضیه اصلی تحقیق
رابطه معناداری بین سرمایه فکری و میزان آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد.
1-5-2-2- فرضیههای فرعی تحقیق
1- رابطه معناداری بین سرمایه ساختاری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد.
2- رابطه معناداری بین سرمایه انسانی و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد.
3- رابطه معناداری بین سرمایه مشتری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد.
1-6- قلمرو تحقیق
1-6-1- دوره زمانی انجام تحقیق
دوره زمانی تحقیق بازه زمانی 1386 تا 1390 را در بر میگیرد.
1-6-2- مکان انجام تحقیق:
شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
1-6-3- قلمرو موضوعی تحقیق
تأثیر سرمایه فکری در کاهش احتمال وقوع آشفتگی مالی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.
1-7- متغیرهای تحقیق و شاخصهای اندازهگیری آنها
1-7-1- متغیر وابسته
آشفتگی مالی (FD)
یکی از پژوهشهایی که جهت ایجاد مدلی برای پیشبینی ورشکستگی انجام شد، مطالعات بیور5 بود. وی برای پیشبینی ورشکستگی شرکتها از نسبتهای مالی استفاده نمود. این مدل در 78% موارد پیشبینی درستی در 5 سال قبل از آشفتگی مالی ارائه مینماید. آلتمن در ادامه به تکمیل مطالعات بیور پرداخت و مدل خود را تحت عنوان مدل امتیاز Z نامگذاری نمود. آلتمن6، در ادامه مطالعات به تهیه مدل تکمیلی پرداخت و مدل جدیدی را تحت عنوان Z^’ در سال 1983 ارائه نمود. وی با انتخاب 22 نسبت مالی که از نظر او بهترین پیشبینی کنندهها برای آشفتگی مالی بودند؛ پنج نسبت را انتخاب نمود. دقت مدل آلتمن برای یک سال قبل از ورشکستگی حدود 83% به دست آمد. مدل آلتمن به شرح زیر میباشد:
Z^’=0.717α_1+0.84α_2+3.1α_3+0.42α_4+0.998α_5
که در این مدل:
شاخص کل (Z^’)
نسبت سرمایه در گردش به کل داراییها (α_1)
نسبت سود انباشته به کل داراییها (α_2)
نسبت سود قبل از بهره و مالیات به کل داراییها (α_3)
نسبت ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام به ارزش دفتری بدهی (α_4)
نسبت فروش به کل داراییها (α_5)
اگر 1.2 Z'<ورشکستگی کامل، اگر 2.9 Z'<>1.2 مابین ورشکستگی و غیرورشکستگی و اگر 2.9Z’> واحد تجاری در سلامت کامل به سر میبرد. کلیه اعداد مطابق با مدل آلتمن است و قابل تغییر و تصرف نمیباشند.
1-7-2- متغیر مستقل
سرمایه فکری7 (VAICit)
با توجه به بررسیهای صورت پذیرفته مدلهای متعددی برای ارزیابی سرمایه فکری مورد استفاده قرار میگیرد. برای این منظور، از بین این مدلهای مختلف، مدل ضریب ارزش افزوده فکری پالیک8 (1998) مورد استفاده قرار خواهد گرفت:
VAICit = CEEit + HCEit + SCEit
که در این مدل:
VAICit: ضریب ارزش افزوده فکری؛
CEEit: ضریب کارایی سرمایه مشتری (ارتباطی)9؛
HCEit: ضریب کارایی سرمایه انسانی10 ؛
SCEit: ضریب کارایی سرمایه ساختاری11 است.
مراحل محاسبه VAICit به صورت زیر میباشد:
1- محاسبه ارزش افزوده شرکت i در سال t به صورت زیر انجام میشود:
VAit = Iit + DPit + Dit +Tit + Rit
که در آن:
VAit : ارزش افزوده کلی شرکت12 و
Iit : جمع هزینه بهره شرکت i در سال t؛
DPit : هزینه استهلاک شرکت iدر سال t؛
Dit : سود سهام شرکت iدر سال t؛
Tit : مالیات شرکت iدر سال t؛
Rit : سود انباشته شرکت iدر سال t.
2- محاسبه ضریب کارایی ارتباطی (CEEit) که به وسیله این عبارات تعریف میشود:
CEEit = VAit / CEit
که در آن:
CEEit : ضریب کارایی مشتری (ارتباطی) ؛
VAit : ارزش افزوده کلی شرکت و
CEit : ارزش دفتری خالص داراییهای شرکت است.
3. حقوق و دستمزد یکی از شاخصهای سرمایه انسانی شرکت HCE است که به صورت زیر محاسبه میشود:
HCEit = VAit / HCit
که در آن:
: HCEitضریب سرمایه انسانی شرکت؛
VAit : ارزش افزوده کلی شرکت و
HCit : کل مبلغ سرمایهگذاری شده برای حقوق و دستمزد است.
4- اولین گام برای تعیین ضریب کارایی سرمایه ساختاری (SCEit) محاسبه سرمایه ساختاری شرکت (SC) است که به صورت زیر محاسبه میشود:
SCit = VAit – HCit
که در آن:
SCit : سرمایه ساختاری شرکت؛
VAit: ارزش افزوده کلی شرکت و
HCit : کل مبلغ سرمایهگذاری شده برای حقوق و دستمزد است.
همچنین برای محاسبه SCEit از رابطه زیر بهره گرفته میشود:
SCEit = SCit / VAit
که در آن:
SCEit : ضریب سرمایه ساختاری؛
SCit : سرمایه ساختاری شرکت
VAit : ارزش افزوده کلی شرکت است.
این مدل به دلیل مزایایی که نسبت به سایر مدلها دارد، به عنوان مدل سنجش عملکرد سرمایه فکری در این تحقیق انتخاب شده است.
1-7-3- متغیرهای کنترل
با مطالعه روی پژوهشهای صورت گرفته پیرامون آشفتگی مالی و ورشکستگی متغیرهای کنترل به شرح زیر ارائه شده است:
نسبت اهرمی (〖LEV〗_(i,t))، اندازه شرکت (〖SIZE〗_(i,t))، بازدهی کل داراییها (〖ROA〗_(i,t))، تغییرات وجه نقد (〖ΔCASH〗_(i,t))، مانده پایان دوره وجهنقد (〖CASH〗_(i,t))، انحراف معیار بازدهی شرکت (〖STD_RET〗_(i,t)) و نرخ بازدهی بدون ریسک (〖RATE〗_t). در مدل کلی تحقیق نیز از متغیرهای کنترلی که در بالا به آنها اشاره شده استفاده گردیده است.
1-8- بیان مدل تحقیق :
مدل شماره 1- رابطه معناداری بین سرمایه فکری و میزان آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد.
〖FD〗_(i,t)=〖γ_1 VAIC〗_(i,t)+γ_2 〖LEV〗_(i,t)+γ_3 〖ROA〗_(i,t)+γ_4 〖SIZE〗_(i,t)+γ_5 〖ΔCASH〗_(i,t)+γ_6 〖CASH〗_(i,t)+γ_7 〖STD_RET〗_(i,t)+γ_8 〖RATE〗_t+ε_(i,t)
که در این مدل:
:〖FD〗_(i,t) میزان آشفتگی مالی، VAICit: ضریب ارزش افزوده فکری؛ 〖LEV〗_(i,t): اهرم مالی؛ 〖ROA〗_(i,t): بازدهی کل داراییها؛ 〖SIZE〗_(i,t): اندازه شرکت؛ 〖ΔCASH〗_(i,t): تغییرات وجه نقد؛ 〖CASH〗_(i,t): مانده پایان دوره وجهنقد؛ 〖STD_RET〗_(i,t): انحراف معیار بازدهی شرکت؛ 〖RATE〗_t: نرخ بازدهی بدون ریسک.
مدل شماره 2- رابطه معناداری بین سرمایه ساختاری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد.
〖FD〗_(i,t)=〖γ_1 SCE〗_(i,t)+γ_2 〖LEV〗_(i,t)+γ_3 〖ROA〗_(i,t)+γ_4 〖SIZE〗_(i,t)+γ_5 〖ΔCASH〗_(i,t)+γ_6 〖CASH〗_(i,t)+γ_7 〖STD_RET〗_(i,t)+γ_8 〖RATE〗_t+ε_(i,t)
که در این مدل:
:〖FD〗_(i,t) میزان آشفتگی مالی، SCEit: ضریب کارایی سرمایه ساختاری؛ 〖LEV〗_(i,t): اهرم مالی؛ 〖ROA〗_(i,t): بازدهی کل داراییها؛ 〖SIZE〗_(i,t): اندازه شرکت؛ 〖ΔCASH〗_(i,t): تغییرات وجه نقد؛ 〖CASH〗_(i,t): مانده پایان دوره وجهنقد؛ 〖STD_RET〗_(i,t): انحراف معیار بازدهی شرکت؛ 〖RATE〗_t: نرخ بازدهی بدون ریسک.
مدل شماره 3- رابطه معناداری بین سرمایه انسانی و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد.
〖FD〗_(i,t)=〖γ_1 HCE〗_(i,t)+γ_2 〖LEV〗_(i,t)+γ_3 〖ROA〗_(i,t)+γ_4 〖SIZE〗_(i,t)+γ_5 〖ΔCASH〗_(i,t)+γ_6 〖CASH〗_(i,t)+γ_7 〖STD_RET〗_(i,t)+γ_8 〖RATE〗_t+ε_(i,t)
که در این مدل:
:〖FD〗_(i,t) میزان آشفتگی مالی، HCEit: ضریب کارایی سرمایه انسانی؛ 〖LEV〗_(i,t): اهرم مالی؛ 〖ROA〗_(i,t): بازدهی کل داراییها؛ 〖SIZE〗_(i,t): اندازه شرکت؛ 〖ΔCASH〗_(i,t): تغییرات وجه نقد؛ 〖CASH〗_(i,t): مانده پایان دوره وجهنقد؛ 〖STD_RET〗_(i,t): انحراف معیار بازدهی شرکت؛ 〖RATE〗_t: نرخ بازدهی بدون ریسک.
مدل شماره 4- رابطه معناداری بین سرمایه مشتری و احتمال وقوع آشفتگی مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد.
〖FD〗_(i,t)=〖γ_1 CEE〗_(i,t)+γ_2 〖LEV〗_(i,t)+γ_3 〖ROA〗_(i,t)+γ_4 〖SIZE〗_(i,t)+γ_5 〖ΔCASH〗_(i,t)+γ_6 〖CASH〗_(i,t)+γ_7 〖STD_RET〗_(i,t)+γ_8 〖RATE〗_t+ε_(i,t)
که در این مدل:
:〖FD〗_(i,t) میزان آشفتگی مالی، CEEit: ضریب کارایی سرمایه مشتری (ارتباطی)؛ 〖LEV〗_(i,t): اهرم مالی؛ 〖ROA〗_(i,t): بازدهی کل داراییها؛ 〖SIZE〗_(i,t): اندازه شرکت؛ 〖ΔCASH〗_(i,t): تغییرات وجه نقد؛ 〖CASH〗_(i,t): مانده پایان دوره وجهنقد؛ 〖STD_RET〗_(i,t): انحراف معیار بازدهی شرکت؛ 〖RATE〗_t: نرخ بازدهی بدون ریسک.
1-9- تعریف واژههای کلیدی
سرمایه فکری
طبق تعریف مار و سکوما13 سرمایه فکری، مجموعهای از داراییهای مبتنی بر دانش است که به یک سازمان تعلق دارد و به طور چشمگیر در بهبود موقعیت رقابتی مشارکت دارد. تمامی تعاریف پیرامون سرمایه فکری بر این اصل استوارند که سرمایه فکری، مجموع داراییهای نامشهود سازمان اعم از دانش، سرمایه ساختاری، سرمایه ارتباطی، سرمایه سازمانی، سرمایه داخلی و سرمایه خارجی را شامل میشود (الریش14، 1998).
سرمایه ساختاری (فرآیندی)
سرمایه ساختاری را ادوینسون و مالون به عنوان سختافزار، نرمافزار، پایگاه دادهها، ساختار سازمانی، حقوق انحصاری سازمان، علایم تجاری و تمام تواناییهای سازمان که حامی بهرهوری کارکنان است، تعریف میکنند. سرمایه ساختاری چیزی است که، هنگامی که کارکنان شب به خانه میروند در شرکت باقی میماند. سرمایه ساختاری به چند دسته تقسیم میشود: فرهنگ شرکت، ساختار سازمانی، یادگیری سازمانی، فرآیند عملیاتی و سیستم اطلاعاتی (زاهدی و همکاران، 1386).
سرمایه ارتباطی (مشتری)
سرمایه مشتری که بعنوان پل و کاتالیزوری در فعالیتهای سرمایه فکری محسوب میشود، از ملزومات اصلی و تعیین کننده تبدیل سرمایه فکری به ارزش بازار و در نتیجه عملکرد تجاری شرکت است. سرمایه مشتری یک جزء اصلی و اساسی سرمایه فکری به شمار میرود که ارزش را در کانالهای بازاریابی و ارتباطاتی که شرکت با رهبران آن صنعت و تجارت دارد، جای داده است (زاهدی و همکاران، 1386).
سرمایه انسانی
سرمایه انسانی، نشان‌دهنده موجودی دانش افراد یک سازمان است (بنتیس و همکاران، 2002). «بنتیس» (1998) سرمایه انسانی را به عنوان قابلیت جمعی یک سازمان برای استخراج بهترین راه‌حلها از دانش افرادش توصیف می‌کند. «روس و همکاران» (1997) نیز بر این باورند که کارکنان سرمایه فکری را از طریق شایستگی، نگرش و چالاکی فکری خود ایجاد می‌کنند. به‌عبارت دیگر، شایستگی شامل مهارتها و تحصیلات فرد می‌شود، در حالی که نگرش دربرگیرنده جزء رفتاری کار کارکنان است. چالاکی فکری، فرد را به تغییر رویّه‌ها و تفکر در مورد راه‌حل های نوآورانه مسائل قادر می‌سازد. «بروکینگ» (1996) نیز معتقد است داراییهای انسانی یک سازمان شامل مهارتها، تخصص، توانایی حل مسئله و سبکهای رهبری می‌شود.
آشفتگی مالی
آشفتگی مالی بیانگر شرایطی است که شرکت در ایفای تعهدات و پرداخت بدهیها ناتوان باشد و یا با مشکل مواجه شود. همچنین آشفتگی مالی به معنای افزایش ریسک ورشکستی شرکت میباشد؛ به عبارت دیگر، هرچه درجه آشفتگی مالی شرکتی بیشتر باشد، احتمال ورشکستگی آن در سال بعد یا سالهای بعد بیشتر است (هاشمی، 1388).
مدل آلتمن
Z^’=0.717α_1+0.84α_2+3.1α_3+0.42α_4+0.998α_5
که در این مدل:
شاخص کل (Z^’)
نسبت سرمایه در گردش به کل داراییها (α_1)
نسبت سود انباشته به کل داراییها (α_2)
نسبت سود قبل از بهره و مالیات به کل داراییها (α_3)
نسبت ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام به ارزش دفتری بدهی (α_4)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نسبت فروش به کل داراییها (α_5)
اگر Z'<1.2 ورشکستگی کامل، اگرZ'<2.9 >1.2 مابین ورشکستگی و غیر ورشکستگی و اگر Z’>2.9 واحد تجاری در سلامت کامل به سر میبرد. کلیه اعداد مطابق با مدل آلتمن است و قابل تغییر و تصرف نمیباشند.
مدل ضریب ارزش افزوده فکری پالیک
VAICit = CEEit + HCEit + SCEit
که در این مدل:
VAICit: ضریب ارزش افزوده فکری؛
CEEit: ضریب کارایی سرمایه مشتری (ارتباطی)؛
HCEit: ضریب کارایی سرمایه انسانی؛

SCEit: ضریب کارایی سرمایه ساختاری است.
1-10- جنبههای جدید و نوآوری تحقیق
در تحقیقاتی که در ایران و جهان موضوع سرمایه فکری را مورد بررسی قرار دادهاند به بررسی تأثیر سرمایه فکری بر ابعاد مختلفی مثل رقابتپذیری، توان صادراتی، عملکرد سازمان، سودآوری، انعطافپذیری مالی و … پرداختهاند. همچنین تحقیقات مختلفی در مورد موضوع آشفتگی مالی صورت گرفته است. از آنجا که هیچ تحقیقی که به طور همزمان این دو متغیر در کنار یکدیگر بررسی کند صورت نپذیرفته است انجام چنین تحقیقی در نوع خود جدید و بیسابقه بوده و برای طیف گستردهای از سازمانها و نهادها مؤثر واقع خواهد شد.
1-11- کاربرد نتایج تحقیق
نتایج حاصل از این تحقیق، میتواند برای مدیران مالی و تحلیلگران و سایر علاقهمندان بازار سرمایه؛ همچنین محققین، دانشجویان و اساتید دانشگاه مفید واقع گردد.
1-12- ساختار کلی تحقیق
در فصل اول، کلیات تحقیق ارائه شد. تعریف و بیان موضوع تحقیق انگیزه و اهمیت، هدف، فرضیه و قلمرو تحقیق بیان شد و نهایتاً متغیرهای تحقیق بیان شد. فصل دوم به پیشنیه موضوع و ادبیات تحقیق اختصاص دارد. که مفاهیم بنیادی موضوع تحقیق، سابقه تحقیق و تحقیقاتی مطرح میشود که تا کنون در این رابطه انجام شده است. در فصل سوم، روش تحقیق تشریح میشود. که در ابتدا به فرضیه تحقیق و سپس به مبانی اندازهگیری متغیرهای آن پرداخته میشود و سپس مراحل جمعآوری اطلاعات و مدلهای تحزیه و تحلیل اطلاعات و روشهای آماری مورد استفاده بیان خواهد شد. در فصل چهارم، نتایج آماری بدست آمده تجزیه و تحلیل خواهد شد که شامل آزمون فرضیه و بررسی و تحلیل یافتهها خواهد بود. در فصل پنجم خلاصه تحقیق بیان میشود و نتیجهگیری و بررسی تطبیقی یافتهها ارائه میشود در پایان این بخش پیشنهادها و زمینههای تحقیقات آتی ارائه میشود. پیوستهای تحقیق شامل اطلاعات استفاده شده، منابع و مآخذ و سایر جداول پیوست ارائه میشود.
فصل دوم:
مبانی و پیشینه تحقیق
2-1- مقدمه
در این فصل ابتدا به بررسی و شناخت سرمایه فکری و ابعاد آن میپردازیم، مباحث و نظریات پیرامون این متغیر به طور مکفی مورد بررسی قرار میگیرد. طبق دیدگاه مبتنی بر منابع شرکت، سرمایه فکری منابع استراتژیکی هستند که شرکتها را قادر به ایجاد مزیت رقابتی و عملکرد مالی برتر مینمایند. امروزه دانش به عنوان مهمترین سرمایه، جایگزین سرمایههای مادی به ویژه در محیط رقابتی و فناوری شده است. لذا مفهوم سرمایه فکری کاربردی مهم و گسترده یافته است. سرمایه فکری در مشتریان، فرآیندها، اطلاعات، علامت تجاری، منابع انسانی و سیستمهای سازمان متجلی میشود و نقش فزایندهای در خلق مزیتهای رقابتی پایدار ایفا میکند. در ادامه مباحث پیرامون آشفتگی مالی به عنوان متغیر وابسته مطرح میگردد. آشفتگی مالی شرکتها تبعات جبران ناپذیری را برای آنها به همراه دارد و بر قدرت سودآوری شرکت تأثیر نامطلوبی به جای میگذارد. غالباً شرکتهایی که به سرمایه فکری توجه دارند قدرت بیشتری در جذب مشتریان، ایجاد رضایت مندی در آنها، افزایش قدرت بازاریابی و … پیدا میکنند و احتمالا کمتر گرفتار آشفتگی مالی میشوند. در انتها نیز به بیان پیشینه تحقیقات خارجی و داخلی که به موضوع مورد بررسی مربوط میشود را بیان میکنیم.
2-2- تعریف سرمایه فکری
نویسندگان مختلف این واژه را به اشکال گوناگون تفسیر کردهاند، اما معنی پر کاربرد تر این واژه دانش مفید بسته بندی شده است. دانش در اینجا باید مفهومی کاملا وسیع تعبیر شود. فرآیند ها، سیستم های اطلاعاتی، محصولات جدید ارائه نشده، نام های تجاری، مهارت های کارکنان و فهرست مشتریان همگی می توانند بخشی از سرمایه فکری باشند (سلیمانی، 1384). سرمایه فکری موجودی دانش یک سازمان است که در یک مقطع زمانی خاص در آن وجود دارد. سرمایه فکری شامل تمامی منابع دانش محوری است که برای سازمان ارزش تولید می کنند ولی در صورت های مالی وارد نمی شوند (پابلوس، 2004). به عبارت دیگر سرمایه فکری عبارت است از: داشتن دانش، به کار بردن تجربه، تکنولوژی سازمانی، ارتباط با مشتری و عرضه کننده و نیز توانایی های حرفه ای که یک مزیت رقابتی در بازار را از آنِ شرکت می کند (ادوینسون و مالونه، 1997). به نظر هال سرمایه فکری ممکن است جزو دارایی ها دسته بندی شود (مانند مارک، علامت تجاری، قرادادها و پایگاه داده ها)، یا به عنوان مهارت شناخته شود (مانند اینکه کارکنان دانش چگونگی انجام دادن کار را بلد باشند) و یا فرهنگ سازمانی شرکت. به گفته اسکاندیا، اجزای سرمایه فکری شاخصی برای ارزش آتی شرکت و توانایی شرکت برای کسب نتایج مالی محسوب می شود (زاهدی و لطفی زاده، 1388).
در تعریفی دیگر به نظر ادوینسون و سالیوان سرمایه فکری دانشی است که می تواند به ارزش تبدیل شود. از طرفی سرمایه فکری را مبنایی برای درک دارایی های نامشهود سازمان معرفی کرده اند که شامل دانش، اطلاعات، دارایی های فکری و تجربه است. سرمایه فکری عبارتست از کارکنان، مدیران، رهبران، پرستاران، کارکنان اجرائی، و بطور کلی، نیروی انسانی شرکت و غیره. این سرمایه یک شاخص کلیدی عملکرد است که باید شناخته شود، حفاظت شود و توسط کارکنان پرورش یابد، تا شرکت بتواند در بازار پر تحول اطلاعات، عملکردش را حفظ کرده و بهبود بخشد (یونی، 2000). سرمایه فکری برای شرکت ها تنوع ارزش سازمانی زیادی را فراهم می کند، مانند ایجاد سود، تعیین استراتژی (سهم بازار، رهبری، شهرت)، نواوری، وفاداری مشتری، کاهش هزینه، بهبود بهره وری و موارد دیگر می باشد (هارسون و سالیوان، 2000). مدیریت سرمایه فکری برای موفقیت بلند مدت یک شرکت بسیار مهم تشخیص داده شده است (برنان و کونل، 2000). به گفته مار و اسکیوما سرمایه فکری گروهی از دارایی های دانشی است که به یک سازمان وابسته هستند و با افزودن بر ارزش سازمان از طریق تعیین ذی نفعان کلیدی، بطور چشم گیری در بهبود موفقیت رقابتی سازمان مشارکت می کنند (مار و استارویچ، 2004).
سرمایه فکری، ماهیت نامشهودی دارد و به طور همهجانبه (فراگیر) به عنوان دارایی راهبردی در سازمانها شناخته شده است. اثر وجودی سرمایه فکری در سازمانها، موجبات بهبود عملکرد مالی و مزیت رقابتی سازمان را در بر خواهد داشت (بارنی15، 1991).
واژه سرمایه فکری ابتدا به وسیله «جان کنت گالبریس» به کار برده شد. در این تعریف اقدام فکری چیزی فراتر از مفهوم تفکر به عنوان «تفکر محض» است. به کارگیری این نگرش به این معناست که احتمالاً سرمایه فکری پویاتر از شکل ثابت سرمایه است (ادوینسون و پاتریک16، 1996).
به علت نامشهود بودن و ماهیت پویایی که سرمایه فکری دارد معنی کردن این واژه دشوار است. بیشتر اوقات آنرا مترادف اصطلاحاتی چون داراییهای فکری، داراییهای نامشهود و داراییهای دانشی به کار بردهاند (گوثری و همکاران17، 1999).
سرمایه فکری، دربرگیرنده همه فرآیندها و داراییهایی است که به طور معمول و سنتی در ترازنامه منعکس نمیشود. همچنین شامل آن گروه از داراییهای نامشهود مانند: علائم تجاری و حقامتیازها و … است که روشهای، حسابداری مدرن آنها را مد نظر قرار میدهد (روس18، 1997).
به اعتقاد ادوینسون و مالون19 (1997) سرمایه فکری عبارتست از: داشتن دانش، بکارگیری تجربه، تکنولوژی سازمانی، ارتباط با مشتری و عرضه کننده و نیز تواناییهای حرفهای که یک مزیت رقابتی در بازار را از آنِ شرکت میکند.
استیوارت20 (1997) سرمایه فکری، مواد فکری از قبیل: دانش و اطلاعات و مالکیت (دارایی) معنوی و تجربه است که موجب ایجاد ثروت میشود و در حال حاضر تعریف جامعی برای آن وجود ندارد.
سرمایه فکری، جستجو و پیگیری استفاده مؤثرا از دانش، در مقایسه با اطلاعات است (بونتیس21، 1998).
سرمایه فکری، از تفاوت بین ارزش بازاری یک واحد تجاری و هزینه جایگزینی داراییهای آن به دست میآید (ستارمان22، 2002).
ماوریدس23 (2005) سرمایه فکری را یک دارائی ناملموس با پتانسیل خلق ارزش برای سازمان و کل جامعه میداند.
مارتینز و گارسیا24 (2005) سرمایه فکری را دانش، اطلاعات، دارایی فکری و تجربهای که میتواند در خلق ثروت مورد استفاده قرار گیرد، تعریف میکنند.
ادوینسون و سالیوان25 سرمایه فکری را دانشی میدانند که میتواند به ارزش تبدیل شود (زاهدی و همکاران، 1386،).
مار و اسکیوما سرمایه فکری را بصورت یک گروهی از داراییهای دانشی که به یک سازمان وابسته هستند و با افزودن بر ارزش سازمان از طریق تعیین ذینفعان کلیدی، بطور چشمگیری در بهبود موقعیت رقابتی سازمان مشارکت میکنند، تعریف کردهاند (زاهدی و همکاران، 1386).
به اعتقاد لیو26 سرمایه فکری عبارتست از، منابع سودهای آینده (ارزش)، که توسط نوآوری، طراحیهای منحصر بفرد سازمان یا تجربیات نیروی انسانی تولید میشود (جعفری و همکاران، 1385).
تان و همکاران27 (2007) سرمایه فکری را به صورت شایستگیهای یک شرکت در نظر گرفتهاند که این شایستگیها عمدتا با تجربه و تخصص افراد داخل یک سازمان مرتبط است. دانش و تجربه افراد داخل شرکت است که میتواند ارزش ایجاد کند. که این کار از طریق فرآیندهای مبادله دانش و خلق دانش جدید انجام میشود. باید توجه داشت که این شایستگیها فقط به وسیله افراد و در داخل سازمان ایجاد نمیشود؛ بلکه گاهی اوقات به واسطه محیطی که سازمان در آن قرار دارد؛ خلق میشود. به عنوان نمونه، میتوان به شبکه همکاری بین شرکتها در یک منطقه خاص اشاره داشت.
سرمایه فکری در برگیرنده همه فرآیندها و داراییهایی است که به طور معمول و سنتی در ترازنامه منعکس نمیشوند. همچنین شامل آن گروه از داراییهای نامشهود مانند علائم تجاری و حقامتیازها و میباشد که روشهای حسابداری مدرن آنها را مد نظر قرار میدهند (اسمعیلزاده مقری و همکاران، 1389).
2-3- سیر تاریخی توسعه مفهوم و کاربرد سرمایه فکری در سال 1969 جان گالبریت اولین کسی بود که از اصطلاح سرمایه فکری استفاده کرد. اما در اواسط دهه 1980 حرکت از عصر صنعت به سمت عصر اطلاعات آغاز شد و شکاف عمیق بین ارزش دفتری و ارزش بازار
شرکت ها بوجود آمد و در اواخر دهه 1980 اولین تلاشها برای تدوین صورتهای مالی حسابهایی که سرمایه فکری را اندازهگیری کنند صورت گرفت و کتابهایی در این موضوع از قبیل مدیریت داراییهای دانش توسط آمیدن تألیف شد. در اوایل 1990، اولین بار نقش مدیریت سرمایههای فکری با تخصیص یک پست رسمی، در سازمان مشروعیت یافت و آقای ادوینسون بعنوان مدیر سرمایههای فکری شرکت اسکاندیا معرفی شد همچنین در این دوره، مفهوم رویکرد ارزیابی متوازن توسط کاپلان و نورتن مطرح گردید و در مجله فورچون مقالاتی در این زمینه منتشر گردید. اما در اواسط دهه 1990، شرکت اسکاندیا اولین گزارش سرمایههای فکری را منتشر کرد و همایشی در سال 1996 توسط SEC28 با موضوع سرمایه فکری ترتیب داده شد. در اوایل دهه 2000، اولین مجله معتبر با محوریت سرمایههای فکری و اولین استانداردهای حسابداری سرمایه فکری توسط دولت دانمارک منتشر گردید. امروزه پروژههای مختلفی از قبیل انتشار کتب و برگزاری سمینارها و تهیه و تدوین مقالات متعددی در این زمینه در حال انجام است (همتی و همکاران، 1389). در نگاره شماره یک سیر تکامل و تحول تاریخی سرمایه فکری به اختصار بیان شده است:

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید